Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp”

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị; PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương; GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành uỷ, Chủ tịch HĐND thành phố Hồ Chí Minh Võ Văn Minh và Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong chủ trì hội thảo.

Dự điểm cầu xã Trần Phú có đồng chí Nguyễn Nguyên Hùng – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã, đồng chí Lã Văn Tùng – Phó bí thư thường trực Đảng ủy, các đồng chí trong thường trực HĐND, lãnh đạo UBND, Ủy ban mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã, trưởng, phó các phòng, ban, ngành đoàn thể xã.

Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn đã có tham luận về những khó khăn, vướng mắc và kiến nghị trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại thành phố Hà Nội. Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn, sau một năm triển khai mô hình mới, thành phố Hà Nội cơ bản duy trì được sự ổn định và thông suốt trong hoạt động quản lý, điều hành. Vai trò chủ động của cấp xã được nâng lên, nhiều nhiệm vụ được giải quyết trực tiếp tại cơ sở, gần dân hơn và sát việc hơn. Tuy nhiên, Hà Nội cũng là địa phương sớm bộc lộ nhiều vấn đề thực tiễn cần được Trung ương quan tâm tháo gỡ. Nguyên nhân xuất phát từ đặc thù của Thủ đô với dân số đông, tốc độ đô thị hóa cao và khối lượng nhiệm vụ quản lý rất lớn.

Một trong những khó khăn nổi bật được chỉ ra là khối lượng nhiệm vụ chuyển về cấp xã tăng nhanh nhưng các điều kiện bảo đảm chưa theo kịp,  vướng mắc lớn nhất hiện nay là sự chưa đồng bộ giữa giao việc với giao thẩm quyền, biên chế, kinh phí, dữ liệu, công cụ số và cơ chế kiểm soát rủi ro. Thực tế có những nhiệm vụ cấp xã đã được giao thẩm quyền nhưng còn thiếu đội ngũ cán bộ chuyên môn sâu. Nhiều nhiệm vụ đã được phân cấp, ủy quyền song dữ liệu chuyên ngành chưa đầy đủ, quy trình nghiệp vụ chưa thống nhất. Bên cạnh đó, một số công việc liên quan đến nhiều cơ quan nhưng chưa xác định rõ cơ quan chủ trì và trách nhiệm cuối cùng. Cùng với đó, năng lực thực thi của cấp xã chưa đồng đều trong khi khối lượng công việc giữa các địa bàn có sự chênh lệch rất lớn. Theo đồng chí Dương Đức Tuấn, thực tiễn tại Hà Nội cho thấy, không thể nhìn nhận các xã, phường trên cùng một mặt bằng. Một phường ở khu vực lõi đô thị với dân số lớn, mật độ dân cư cao, số lượng hồ sơ về đất đai, xây dựng, trật tự đô thị, an sinh xã hội và phản ánh kiến nghị lớn sẽ có khối lượng công việc rất khác so với các xã nông thôn, xã bãi sông, xã miền núi hoặc những địa bàn có dân cư phân tán. Trong khi đó, việc bố trí biên chế, vị trí việc làm, định mức ngân sách và cơ chế hỗ trợ chuyên môn hiện nay vẫn còn những yếu tố mang tính bình quân, chưa phản ánh đầy đủ quy mô quản trị thực tế của từng địa phương.

Theo đồng chí Phó chủ tịch thường trực UBND thành phố, quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng đang gặp những khó khăn liên quan đến thể chế và quy trình nghiệp vụ. Một số quy định hiện hành vẫn được thiết kế theo mô hình có cấp huyện là đầu mối trung gian. Khi không còn cấp huyện, nhiều quy trình cần được thiết kế lại nhưng chưa được sửa đổi đồng bộ.

Những vướng mắc tập trung ở nhiều lĩnh vực như đất đai, quy hoạch, xây dựng, đầu tư công, tài sản công, đơn vị sự nghiệp công lập, ngân sách, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, dữ liệu chuyên ngành và dịch vụ công trực tuyến. Việc cấp tài khoản và phân quyền cho cấp xã tại một số nơi còn chậm, ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành.

Chuyển đổi số tuy đã có chuyển biến tích cực nhưng vẫn tồn tại nhiều khó khăn về dữ liệu, phần mềm và nhân lực vận hành. Hà Nội đã đầu tư mạnh cho hạ tầng số, nền tảng dùng chung, dịch vụ công trực tuyến, hệ thống điều hành và các cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý. Tuy nhiên, nhiều phần mềm chuyên ngành vẫn chưa được liên thông; chất lượng dữ liệu chưa đồng đều; cấp xã còn phải thực hiện nhập liệu nhiều lần. Trong khi đó, đội ngũ nhân lực chuyên trách về công nghệ thông tin và chuyển đổi số tại cấp xã còn mỏng, chưa đáp ứng yêu cầu vận hành hệ thống thông tin, bảo đảm an toàn dữ liệu và hỗ trợ người dân sử dụng các dịch vụ số.

Cùng với đó, nguồn lực tài chính, đầu tư công, tài sản công và việc xử lý các dự án chuyển tiếp sau khi kết thúc cấp huyện cũng đang tạo áp lực lớn đối với thành phố. Khối lượng dự án đầu tư công, tài sản công, trụ sở, công nợ, quyết toán và các thủ tục chuyển tiếp rất lớn. Thành phố đã chủ động bố trí nguồn lực, bổ sung ngân sách, điều chỉnh kế hoạch vốn, chuyển chủ đầu tư và xử lý các nhiệm vụ phát sinh.

Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn gặp nhiều vướng mắc do liên quan đến các quy định về đầu tư công, ngân sách, tài sản công, quyết toán dự án, điều chuyển tài sản và chuyển đổi công năng trụ sở. Bên cạnh đó, một số dự án trọng điểm và công trình cấp bách vẫn gặp khó khăn trong công tác GPMB, điều chỉnh quy hoạch, bố trí vốn, thực hiện thủ tục đầu tư cũng như phối hợp giữa các cấp, các ngành. Từ thực tiễn triển khai, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn cho biết, Hà Nội kiến nghị Trung ương sớm hoàn thiện khung pháp lý về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp; rà soát, sửa đổi các quy định phân cấp theo nguyên tắc một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm chính; cơ quan phối hợp phải được xác định rõ phần việc, thời hạn và trách nhiệm.

Thành phố cũng đề xuất cho phép phân loại xã, phường theo quy mô quản trị thực tế làm căn cứ tổ chức bộ máy, bố trí biên chế, phân bổ ngân sách và giao nhiệm vụ. Các tiêu chí cần tính đến dân số, diện tích, mật độ dân cư, tốc độ đô thị hóa, số lượng hồ sơ thủ tục hành chính, số dự án, số đơn thư và những đặc thù riêng của từng địa bàn. Hà Nội cũng kiến nghị các bộ, ngành sớm sửa đổi, bổ sung thông tư, quy trình nghiệp vụ, chế độ báo cáo và tiêu chuẩn dữ liệu chuyên ngành phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; ưu tiên các lĩnh vực đang phát sinh nhiều vướng mắc như đất đai, xây dựng, quy hoạch, y tế, giáo dục...

Về nhân lực, thành phố đề xuất có cơ chế bố trí, tăng cường và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao cho cấp xã, đặc biệt ở các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính, đầu tư công, công nghệ thông tin, chuyển đổi số và quản lý đô thị. Đối với công nghệ thông tin và chuyển đổi số, cần nghiên cứu quy định vị trí việc làm chuyên trách tại UBND cấp xã, đồng thời cho phép bổ sung biên chế hoặc hợp đồng chuyên môn phù hợp với khối lượng công việc và đặc thù từng địa bàn.

Thành phố cũng đề nghị Trung ương quan tâm hỗ trợ về nguồn lực tài chính, đầu tư công, hạ tầng số và cơ chế xử lý các dự án, tài sản công chuyển tiếp sau sắp xếp; đồng thời đẩy nhanh việc xây dựng, kết nối và chia sẻ dữ liệu quốc gia, dữ liệu chuyên ngành với dữ liệu địa phương, phân quyền khai thác dữ liệu cho cấp xã theo đúng thẩm quyền và trách nhiệm. Mục tiêu hướng tới là chuyển từ “số hóa hồ sơ” sang “quản trị trên dữ liệu”, thực hiện một lần khai báo, nhiều lần sử dụng, không yêu cầu người dân và doanh nghiệp phải nộp lại giấy tờ hoặc xác nhận lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là sắp xếp lại tổ chức bộ máy mà còn là quá trình đổi mới phương thức lãnh đạo, quản trị và phục vụ nhân dân. Hà Nội sẽ tiếp tục chủ động rà soát, hoàn thiện mô hình, nâng cao năng lực cấp xã, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, chuyển đổi số và trách nhiệm giải trình. Thành phố đồng thời mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của Trung ương và các bộ, ngành nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, hoàn thiện thể chế, bảo đảm mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành ổn định, hiệu quả và phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.