Các quân đoàn chủ lực gồm nhiều binh chủng hiện đại tiến về Sài Gòn theo tinh thần Mệnh lệnh của Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp: “Thần tốc, thần tốc hơn nữa, táo bạo, táo bạo hơn nữa. Tranh thủ từng giờ, từng phút, xốc tới mặt trận, giải phóng miền nam. Quyết chiến và toàn thắng!”.
Phát huy tinh thần chủ động tiến công, mưu trí sáng tạo, bộ đội ta đã có nhiều biện pháp để tăng cường sức chiến đấu. Một trong những biện pháp đó là tuyển dụng nhân viên của địch để giúp ta làm chủ vũ khí của địch.
Lấy xe tăng địch đánh địch
Ngày 1/4/1975, trận tiến công thị xã Tuy Hòa nổ ra. Binh lính Quân đội Sài Gòn không thể ngờ rằng quân giải phóng có một đội hình 8 xe tăng M-41 “made in USA” do chiến sĩ quân giải phóng điều khiển, với lợi thế trọng lượng nhẹ, tốc độ cao, hỏa lực mạnh đã nhanh chóng đè bẹp sự kháng cự. Suốt quá trình chiến đấu, số xe tăng M-41 này không hề có sự cố kỹ thuật nào, tham gia từ đầu đến cuối, đạt hiệu suất chiến đấu rất cao.
Đại tá Nguyễn Khắc Nguyệt, nguyên chiến sĩ lái xe tăng số 380, Đại đội 4, Tiểu đoàn 1, Lữ đoàn Xe tăng 203 đánh chiếm Dinh Độc Lập trưa 30/4/1975 thuật lại:
Sau gần một tháng chiến đấu liên tục từ Đức Lập-Buôn Ma Thuột đến Nông Trại-Phước An, Cheo Reo-Phú Bổn, nhiều xe tăng của ta bị tổn thất, hư hỏng. Trong khi đó, sau cuộc “rút lui chiến lược” - thực chất là cuộc tháo chạy, Quân đoàn 2 Sài Gòn đã bỏ lại hàng trăm xe tăng, xe thiết giáp các loại.
Phòng Tăng-Thiết giáp B3 xin phép Bộ Tư lệnh Mặt trận cho tận dụng số xe tăng này đưa vào biên chế, tăng sức mạnh chiến đấu cho đơn vị. Được trên đồng ý, ngày 21/3/1975 Trung đoàn Xe tăng 273 lệnh cho Đại đội 9 thuộc Tiểu đoàn 3 bàn giao số xe T-54 còn lại cho các đơn vị khác để tổ chức thu gom xe chiến lợi phẩm, huấn luyện chuyển loại, sau 10 ngày phải tham gia chiến đấu được!
Sau 2 ngày, đơn vị đã gom được hơn 40 xe tăng M-48 và M-41. Nhưng số xe này có nhiều chi tiết quan trọng, như khóa nòng pháo, kính ngắm... bị lính Sài Gòn tháo đi hoặc phá hỏng. Theo đề nghị của Đại đội trưởng Đoàn Sinh Hưởng, trung đoàn đã cử cán bộ tới địa điểm tập trung tù, hàng binh tại thị xã Cheo Reo, chọn lựa được 12 hàng binh, đủ cả trưởng xe, lái xe, xạ thủ và thợ sửa chữa của hai loại xe M-48, M-41.
Chiến sĩ Vũ Công Hoan, nhân viên văn thư - quân lực Tiểu đoàn 1 được giao quản lý số hàng binh. Anh đã tổ chức cho họ có nơi ăn nghỉ chu đáo. Qua thực tế, họ đã rất tin vào bộ đội ta và thật sự muốn lập công chuộc tội, bắt tay vào sửa chữa, khôi phục xe. Sau mấy ngày làm việc, Trung đội Kỹ thuật này đã khôi phục được 10 xe M-41 và 6 xe M-48 đủ điều kiện tham gia chiến đấu. Và chỉ sau 3 ngày được “chuyển giao công nghệ”, cán bộ, chiến sĩ Đại đội Xe tăng 9 đã sử dụng tương đối thành thạo cả hai loại xe M-48 và M-41.
Mấy hôm sau, Tiểu đoàn Xe tăng 1 cùng Đại đội Xe tăng 9 trang bị 8 xe M-41, với sự hỗ trợ của Trung đội kỹ thuật gồm hàng binh, đã tăng cường cho Sư đoàn Bộ binh 320 tiến công thị xã Tuy Hòa thắng lợi.
Kết thúc trận đánh, Trung đoàn 273 tổ chức phóng thích cho hàng binh sau khi cấp cho mỗi người một “Giấy chứng nhận đã có công giúp đỡ quân giải phóng”, một “Giấy đi đường” và một số gạo, thực phẩm. Mặc dù chỉ mới cùng ăn ở, cùng làm việc với nhau chục ngày song phút chia tay giữa những người anh em vốn ở hai bờ chiến tuyến vẫn bịn rịn. Có 4 hàng binh quê ở miền Tây tình nguyện tiếp tục đi cùng Đại đội Xe tăng 9 vào phía nam để giải phóng quê nhà.
Bây giờ ở quê nhà Trà Giang, Kiến Xương, Thái Bình cũ (nay là xã Trà Giang, tỉnh Hưng Yên), cựu chiến binh Vũ Công Hoan vẫn nhớ những ngày tháng 3 năm 1975 ấy và mong có ngày biết được thông tin về những người bạn cùng Trung đội Kỹ thuật hơn 50 năm trước.
Người hàng binh đặc biệt
Ngày 29/3/1975, quân giải phóng tiến vào Đà Nẵng, thu được rất nhiều máy bay do địch bỏ chạy để lại, trong đó có 17 chiếc A-37. Binh lính Sài Gòn bỏ chạy lên tàu thủy ra biển, một số phi công Không lực Việt Nam Cộng hòa lái máy bay vào nam, chạy sang Thái Lan...
Tuy nhiên cũng có nhiều người ở lại, không di tản, trong đó có Trần Văn On, Trung úy Phi tuần phó Phi đoàn 550 Không lực Việt Nam Cộng hòa. Sau khi ra trình diện, Trần Văn On được trưng dụng để giúp phi công ta tìm hiểu cách sử dụng máy bay A-37, một loại máy bay cường kích phản lực trong biên chế không quân Sài Gòn mà ta thu được.
Ban đầu Trần Văn On rất sợ, nhưng khi tiếp xúc với phi công giải phóng, thấy anh em hòa nhã, lịch sự cho nên bình tĩnh lại. Được tin tưởng giao việc, Trần Văn On và một hàng binh không quân là Nguyễn Văn Sanh, sau có thêm Nguyễn Thành Trung, người lái máy bay F-5 ném bom dinh Tổng thống chính quyền Sài Gòn ngày 8/4, đã tận tình giúp bộ đội giải phóng làm quen với máy bay Mỹ. Anh đã dịch các ký hiệu trên bảng điều khiển máy bay A-37 ra tiếng Việt, viết lên giấy rồi dán lên các nút bấm, công tắc điều khiển. Trần Văn On cũng bay kèm để phi công ta làm quen với máy bay mới lạ. Chỉ sau hơn 3 ngày, phi công quân giải phóng đã điều khiển được máy bay ném bom A-37.
Ngày 28/4/1975, viên trung úy hàng binh được tin cậy có mặt trong đội hình Phi đội Quyết thắng , ném bom sân bay Tân Sơn Nhất, phá hủy 24 máy bay, tiêu diệt hàng trăm sinh lực địch, khiến sân bay Tân Sơn Nhất hoàn toàn tê liệt.
Sau ngày 30/4/1975, Trần Văn On tham gia chiến dịch biên giới Tây Nam đánh quân Polpot, năm 1977 anh về quê làm ruộng, cuộc sống khó khăn vất vả. Đến năm 2008, Trần Văn On mới gặp lại những người bạn cùng Phi đội Quyết thắng và được nhận tấm Huân chương Chiến công giải phóng hạng nhất.
Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, đặc biệt trong Chiến dịch Hồ Chí Minh, việc thu dung, sử dụng hiệu quả đội ngũ sĩ quan, nhân viên kỹ thuật của địch là một điểm nhấn đặc sắc về nghệ thuật quân sự và chính sách nhân văn của quân giải phóng.
Chủ trương ấy bắt nguồn từ truyền thống đại nghĩa của dân tộc, phản ánh chính sách hòa hợp dân tộc của cách mạng. Chính sự kết hợp giữa trí tuệ quân sự sắc bén và tính nhân văn sâu sắc đã góp phần làm nên thắng lợi trọn vẹn, không chỉ trên chiến trường mà cả trong lòng người.