Để đảm bảo hạt lúa đạt chất lượng cao nhất, giảm tỷ lệ hao hụt và giữ được mùi thơm, màu sắc tự nhiên, quá trình thu hoạch và bảo quản cần tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu kỹ thuật về thời điểm cũng như nhiệt độ phơi sấy.
1. Kỹ thuật thu hoạch lúa
Thời điểm và cách thức thu hoạch quyết định rất lớn đến tỷ lệ xay xát và độ gãy vụn của hạt gạo sau này.
Thời điểm thu hoạch lý tưởng: Nên thu hoạch khi độ chín hạt trên bông đạt từ 85% đến 90% (bông lúa ngả màu vàng sẫm, hạt cơ giới ở phần gốc bông đã chín sáp). Thu hoạch quá sớm hạt sẽ bị xanh, tỷ lệ hạt lép, hạt non cao; thu hoạch quá muộn hạt dễ bị rụng nứt khi gặt và tăng tỷ lệ gạo gãy khi xay xát.
Thời gian trong ngày: Nên gặt vào những ngày nắng ráo. Buổi sáng đợi ráo sương mới bắt đầu gặt; buổi chiều nên kết thúc trước khi sương xuống để tránh hạt lúa bị ẩm trở lại.
Phương thức: Hiện nay việc dùng máy gặt đập liên hợp là tối ưu nhất vì tích hợp cả gặt, đập, làm sạch và đóng bao ngay trên ruộng, giúp giảm tối đa hao hụt rơi vãi so với phương pháp gặt tay rồi gom về tuốt truyền thống.
Xã Trần Phú triển khai thu hoạch lúa xuân
2. Xử lý và phơi lúa sau thu hoạch
Lúa sau khi tách khỏi bông cần được hạ độ ẩm ngay trong vòng 12 đến 24 giờ để ngăn chặn quá trình hô hấp làm suy giảm chất lượng và tránh hiện tượng lúa bị lên men, nấm mốc hay mọc mầm.
Phương pháp phơi nắng tự nhiên
Nếu điều kiện thời tiết thuận lợi, bà con có thể phơi lúa trên sân gạch, sân xi măng hoặc trên tấm lưới, bạt chuyên dụng:
Không phơi lúa trực tiếp trên nền xi măng quá nóng dưới nắng gắt đầu mùa; nên lót bạt hoặc lưới nền để giảm bớt nhiệt lượng trực tiếp, tránh làm hạt lúa bị nứt vỡ bên trong (gây nát gạo khi xay).
Độ dày lớp lúa phơi từ 3cm đến 5cm.
Cứ khoảng 1 đến 2 tiếng tiến hành cào đảo một lần theo các hướng khác nhau (ngang, dọc, xéo) để lúa khô đều.
Thời gian phơi: Thường mất khoảng 2 đến 3 ngày nắng đều để lúa đạt độ ẩm an toàn.
3. Quy trình bảo quản lúa trong kho
Trước khi đưa lúa vào kho chứa, cần thực hiện tốt khâu làm sạch và chuẩn bị dụng cụ lưu trữ để ngăn ngừa côn trùng, mối mọt.
Làm sạch và phân loại lúa: Trước khi đóng bao.
Sàng sảy để loại bỏ hoàn toàn tạp chất (lá lúa, rơm vụn, đất cát) và hạt lép bẹp. Tạp chất hữu cơ cao là nguyên nhân hàng đầu giữ ẩm, gây sinh nhiệt cục bộ và phát sinh nấm mốc trong bao lúa.
Đóng bao bảo quản: Chọn chất liệu thông thoáng.
Sử dụng bao dứa (bao PP) sạch, khô ráo và thông thoáng để đóng lúa. Không nên dùng bao nilon kín hoàn toàn cho lúa chưa khô hẳn vì sẽ gây hiện tượng "đổ mồ hôi" và làm lúa bị ẩm mốc.
Vệ sinh và khử trùng kho: Chuẩn bị mặt bằng chứa.
Quét dọn sạch sẽ trần, tường, sàn kho. Sử dụng các biện pháp tiêu độc, khử trùng hoặc dọn sạch tàn dư của vụ lúa cũ để loại bỏ mầm mống mọt, sâu hại tồn dư.
Kê xếp bao lúa trong kho: Cách ẩm và thông thoáng.
Xếp các bao lúa lên kệ hoặc đòn kê (gỗ/nhựa) cách mặt sàn ít nhất 20cm và cách tường từ 30cm đến 50cm. Cách xếp này giúp không khí lưu thông tốt, ngăn ẩm mốc thẩm thấu từ nền đất hoặc tường xi măng vào bao lúa. Không xếp các đống bao quá cao (thường dưới 15 lớp) để tránh đè bẹp các bao phía dưới.
Kỹ sư nông nghiệp: Nguyễn Văn Tưởng